Kontrola kuratorium w przedszkolu niepublicznym – prawa dyrektora, przebieg nadzoru i sankcje

Kontrola kuratorium, to dla  dyrektorów i organów prowadzących niepublicznych placówek oświatowych, jedna z najbardziej stresujących sytuacji. Jej skutki potrafią bowiem sięgać znacznie dalej niż sama ocena dydaktyki – w skrajnych przypadkach mogą prowadzić aż do zwrotu dotacji, a nawet wykreślenia placówki z ewidencji. W tym artykule, opierając się na praktyce naszej kancelarii, wyjaśniamy, na jakiej podstawie kuratorium prowadzi nadzór pedagogiczny, jak przebiega kontrola planowa i doraźna, jakie prawa przysługują dyrektorowi oraz jakie sankcje grożą za nieprawidłowości – w tym te wynikające z tzw. ustawy Kamilkowej.

Jaka jest podstawa prawna kontroli kuratorium?

Podstawowym aktem prawnym regulującym kontrolę kuratorium w przedszkolu jest ustawa Prawo Oświatowe. Z punktu widzenia placówki najważniejsze są przepisy artykułów od 51 do 61 tej ustawy oraz wydawane na ich podstawie rozporządzenia. W placówkach niepublicznych przepisy te stosuje się odpowiednio.

Oprócz ustaw obowiązują też akty wykonawcze, czyli rozporządzenia. W kwestii nadzoru pedagogicznego kluczowe jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego. To w nim znajdują się szczegółowe rozwiązania dotyczące zawiadomienia o wszczęciu kontroli, zadań kontrolera, protokołu oraz wnoszenia zastrzeżeń.

Na czym polega nadzór pedagogiczny?

Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe nadzór pedagogiczny polega na:

1. obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek;
2. ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek;
3. udzielaniu pomocy szkołom i placówkom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych;
4. procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

W kontekście kontroli kuratorium szczególne znaczenie mają czynności związane z kontrolą przebiegu procesu nauczania i wychowania, kontrolą działalności dydaktyczno-wychowawczo-opiekuńczej oraz innej działalności statutowej.

Co sprawdza kuratorium w przedszkolu?

Przepisy zawierają otwarty katalog tego, co może podlegać nadzorowi. Ustawa Prawo oświatowe wymienia w szczególności:

1. posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć;
2. realizację podstaw programowych i ramowych planów nauczania;
3. przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, a także przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku szkolnego oraz obowiązku nauki;
4. przestrzeganie statutu szkoły lub placówki;
5. przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach;
6. zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Rozporządzenie w sprawie nadzoru pedagogicznego zawiera dodatkowo definicję kontroli. Kontrolą określa się działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny prowadzony w szkole lub placówce w celu oceny:

1. stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki,
2. przebiegu procesów kształcenia i wychowania w szkole lub placówce,
3. efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki.

Warto pamiętać, że ze względu na otwarty charakter tego katalogu szczegółowej kontroli bardzo często podlega również prawidłowość realizacji kształcenia specjalnego. Kontrolujący mają prawo zweryfikować całą związaną z tym dokumentację – w szczególności Indywidualne Programy Edukacyjno-Terapeutyczne (IPET), Wielospecjalistyczne Oceny Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU) oraz dzienniki zajęć rewalidacyjnych i specjalistycznych.

Czy kontrola kuratorium musi być zapowiedziana? Terminy i czas trwania

Nadzór pedagogiczny może być prowadzony w formie działań planowych i doraźnych – i to od trybu kontroli zależy, czy placówka zostanie o niej uprzedzona.

Kontrola planowa – 7 dni uprzedzenia

Kontrole planowe prowadzone są przez kuratorów oświaty zgodnie z podstawowymi kierunkami realizacji polityki oświatowej państwa w zakresie nadzoru pedagogicznego. Wszystkie kwestie techniczne ujęto w rozporządzeniu w sprawie nadzoru pedagogicznego. Paragraf 14 ust. 2 tego rozporządzenia jasno wskazuje, że organ sprawujący nadzór pedagogiczny ma obowiązek zawiadomić dyrektora oraz organ prowadzący o zamiarze przeprowadzenia kontroli przewidzianej w planie nadzoru – co najmniej 7 dni przed jej planowanym rozpoczęciem.

Jeśli chodzi o sam czas trwania czynności w placówce, § 14 ust. 5 rozporządzenia wskazuje dwa kluczowe terminy:

• krótszy – do 2 dni,
• dłuższy – do 5 dni.

Okres dwudniowy dotyczy kontroli stanu przestrzegania przepisów prawa związanych z działalnością dydaktyczną, wychowawczą, opiekuńczą oraz inną działalnością statutową. Termin pięciodniowy – który może być rozłożony w ciągu kolejnych dwóch tygodni – dotyczy kontroli przebiegu kształcenia, wychowania oraz efektów tej działalności. W tym czasie kontrolujący mogą wejść do placówki, przyjrzeć się pracy nauczycieli od wewnątrz i sprawdzić, jak dostosowują materiał do wychowanków.

Podsumowując: czynności techniczno-formalne to zazwyczaj dwa dni, a weryfikacja przebiegu dydaktyki – maksymalnie pięć dni. Czas ten zależy też od ewentualnych wcześniejszych wątpliwości kuratorium, nie powinien jednak przekraczać progów z rozporządzenia i – co najważniejsze – nie może paraliżować codziennej pracy placówki.

Kontrola doraźna – bez 7-dniowego uprzedzenia

Kontrole doraźne prowadzi się, gdy wystąpi potrzeba podjęcia działań nieprzewidzianych w planie nadzoru pedagogicznego lub gdy w zakresie spraw podlegających nadzorowi pojawią się w placówce nieprawidłowości. Mogą być związane przede wszystkim ze złożoną skargą (np. przez rodziców czy nauczycieli), z wnioskiem organu dotującego, doniesieniem o zagrożeniu bezpieczeństwa lub nagłym problemie, a także z niepokojącymi sygnałami o możliwych nieprawidłowościach – np. ze strony policji, szpitala, mediów czy sądu.

W przypadku kontroli doraźnej – z uwagi na jej charakter – nie ma obowiązku informowania o planie przeprowadzenia kontroli z wskazanym wyżej 7-dniowym wyprzedzeniem. Przepisy nie określają, w jakim terminie i formie musi nastąpić powiadomienie o kontroli doraźnej; kwestia ta często jest uregulowana w regulaminach kontroli wydawanych przez danego kuratora oświaty. W razie zaistnienia szczególnych okoliczności kontrola kuratorium w przedszkolu może zostać przeprowadzona bez wcześniejszego powiadomienia dyrektora szkoły lub placówki, a nawet w formie ustnej (telefonicznej). Każdorazowo wynika to z charakteru kontroli oraz okoliczności towarzyszących jej przeprowadzeniu.

Czy gmina może wnioskować o kontrolę kuratorium? Styk dotacji i nadzoru

Bywa, że impuls do kontroli nie wychodzi wcale z kuratorium, lecz z samorządu. Gmina, która na co dzień finansuje placówkę i zagląda w jej dokumentację, ma pełne prawo zgłosić kuratorowi każdą nieprawidłowość, jaką wychwyci – i sięga po to częściej, niż mogłoby się wydawać. W naszej praktyce takie zawiadomienia to jeden z najczęstszych zapalników kontroli doraźnych. Mechanizm jest prosty: skoro to kurator oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny na obszarze całego województwa (art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe), sam wniosek gminy wystarczy, by uruchomić kontrolę – i to bez zapowiedzi, w trybie doraźnym.

W orzecznictwie organów obrachunkowych jednoznacznie wskazuje się, że finansowanie pensji pracowników bez odpowiednich uprawnień z dotacji oświatowej jest rażącym naruszeniem prawa. Kluczowe i niezwykle rygorystyczne stanowisko w tej sprawie zajęła Regionalna Izba Obrachunkowa w Gdańsku w piśmie z dnia 9 lutego 2022 r. (sygnatura: RP.0441/92/4/1/2022). Skład orzekający RIO wprost wskazał, że:

(…) środki dotacyjne uzyskiwane przez daną placówkę oświatową powinny zostać w odpowiedni sposób wydatkowane, czyli zgodnie z ich przeznaczeniem. W tym kontekście nie spełnia takiego przymiotu (wydatkowania zgodnie z przeznaczeniem) poniesienie wydatku na wynagrodzenie nauczyciela (terapeuty), w zakresie, w jakim wykonywał on zadania nie posiadając do tego stosownych kwalifikacji czy uprawnień. W konsekwencji należy uznać, że w tych przypadkach dotacja została wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem, co rodzi powinność dokonania jej zwrotu zgodnie z art. 252 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Jak wygląda kontrola kuratorium w praktyce? Imienne upoważnienie wizytatora

Kontrola – zarówno planowa, jak i doraźna – prowadzona jest na podstawie imiennego upoważnienia. Wizytator nie wchodzi do placówki „na ładne oczy” ani na samą legitymację służbową.

Upoważnienie powinno zawierać:

• datę wydania i numer upoważnienia;
• podstawę prawną przeprowadzenia kontroli;
• imię i nazwisko osoby upoważnionej do przeprowadzenia kontroli;
• nazwę i siedzibę szkoły lub placówki;
• tematykę kontroli;
• terminy rozpoczęcia i zakończenia czynności kontroli;
• pieczęć i podpis organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Czy dyrektor może kontrolować pracę wizytatorów?

Choć to przedszkole jest stroną kontrolowaną, inicjatywę warto przejąć już w progu. Dyrektor ma pełne prawo zweryfikować przedstawione upoważnienie. Spośród wymienionych elementów najważniejsze są dwie rzeczy: czy na dokumencie widnieje nazwa konkretnego przedszkola oraz – co najistotniejsze – jaki jest temat i zakres kontroli. Jeśli w upoważnieniu wskazano, że kontrola dotyczy realizacji podstawy programowej, a wizytator nagle żąda umów o pracę personelu pomocniczego, należy grzecznie, ale stanowczo przypomnieć, jaki jest zakres upoważnienia. Kontroler nie może badać tego, czego nie ma wpisanego w dokumencie startowym.

Zgodnie z przepisami kontrolujący:

1. rzetelnie i obiektywnie ustala stan faktyczny;
2. zbiera niezbędne dowody stanowiące podstawę ustaleń kontroli;
3. zapewnia dyrektorowi szkoły lub placówki czynny udział w kontroli;
4. dokumentuje czynności kontroli.

Czy podczas nieobecności dyrektora można nie wpuścić kontrolujących?

Nieobecność dyrektora nie stanowi żadnej podstawy prawnej do odmowy wpuszczenia wizytatorów. Zgodnie z art. 55 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe kontrolującym przysługuje ustawowe prawo wstępu do nadzorowanych placówek niepublicznych. W doktrynie przyjmuje się, że przez „wstęp do szkoły lub placówki” należy rozumieć prawo wstępu nie tylko do budynku szkolnego, lecz także do poszczególnych pomieszczeń szkolnych, a prawa tego dyrektor szkoły nie może skutecznie ograniczyć, gdyż oznaczałoby to naruszenie przez niego przepisów ustawy.

Skoro kontrola doraźna, ze względu na swój nagły charakter, nie wymaga 7-dniowego uprzedzenia (w przeciwieństwie do kontroli planowych), to organ prowadzący ma obowiązek tak zorganizować pracę jednostki, aby zawsze ktoś mógł podjąć kontrolujących.

Trzeba przy tym pamiętać o ważnym bezpieczniku: zgodnie z § 14 ust. 4 rozporządzenia czynności kontrolne nie mogą zakłócać bieżącej pracy placówki. Jeśli nie ma dyrektora, obecny na miejscu nauczyciel ma obowiązek wpuścić wizytatorów, zweryfikować ich imienne upoważnienia oraz legitymacje służbowe i niezwłocznie powiadomić telefonicznie dyrektora lub organ prowadzący. Wizytatorzy mogą zacząć np. od obserwacji zajęć, natomiast wgląd w dokumentację gabinetową może poczekać na przyjazd osoby zarządzającej.

Próba niewpuszczenia kuratorium pod pretekstem „braku dyrekcji” zostanie zakwalifikowana jako uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli nadzoru pedagogicznego.

Jakie prawa mają kontrolujący z kuratorium oświaty?

Kluczowy jest tu art. 55 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z tym przepisem osoby sprawujące nadzór mają prawo:

• wstępu do placówki;
• wglądu do dokumentacji przebiegu nauczania, wychowania, opieki i organizacji pracy;
• wglądu do dokumentów potwierdzających kwalifikacje nauczycieli;
• udziału w posiedzeniach rady pedagogicznej po uprzednim powiadomieniu dyrektora;
• wejścia na zajęcia jako obserwator;
• przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działań placówki.

Zakres jest więc szeroki, ale dotyczy sfery pedagogicznej i dydaktycznej. Wizytator z kuratorium nie będzie weryfikował dokumentów finansowych placówki – to leży w gestii organów dotujących.

Statut placówki jako punkt wyjścia kontroli

W praktyce najważniejszym punktem wyjścia dla kontroli kuratorium w przedszkolu jest zawsze statut nadany przez osobę prowadzącą, o czym mówi art. 172 ust. 1. To na jego podstawie kontrolerzy oceniają potencjalne uchybienia – statut umożliwia niejako spojrzenie z zewnątrz na to, jak w placówce prowadzona jest cała dokumentacja.

Kuratorium podczas kontroli sprawdza, czy statut obejmuje wszystkie wymagane elementy wskazane w przepisach, czy jego zapisy są zgodne z obowiązującym prawem oraz czy został przygotowany zgodnie z zasadami poprawnej legislacji. Dodatkowo badane jest, czy statut odzwierciedla faktyczne funkcjonowanie przedszkola i czy jest odpowiednio stosowany.

Dlatego podczas wprowadzania statutu do placówki albo jego aktualizacji czy weryfikacji warto zwrócić uwagę, czy znajdują się w nim te zapisy, które powinny, oraz czy nie zawiera punktów narażających placówkę na nadmierny formalizm. Co istotne: jeżeli coś jest zawarte w statucie, należy tego przestrzegać – nawet jeśli przepisy powszechnie obowiązujące nie przewidują danego obowiązku.

Z praktyki Kancelarii: Bardzo często pomagamy klientom optymalizować statuty, ponieważ placówki niepubliczne nierzadko narzucają same sobie zbyt duży, niepotrzebny formalizm. W placówce niepublicznej nie ma sztywnego wymogu posiadania takich organów jak rada pedagogiczna. Jeśli jednak zapiszą Państwo istnienie rady pedagogicznej w statucie i nadadzą jej kompetencje do zatwierdzania decyzji dyrektora, kurator sprawdzi, czy posiadają Państwo odpowiednie uchwały tego organu. Statut musi odzwierciedlać rzeczywiste funkcjonowanie przedszkola – nie może być dokumentem martwym.

W kontekście kontroli kuratorium przedszkole powinno też posiadać dokumentację potwierdzającą prowadzenie obserwacji pedagogicznych oraz realizację podstawy programowej.

Dzienniki w przedszkolu niepublicznym a kontrola kuratorium

Nadzorowi kuratorium podlega przede wszystkim realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania, co reguluje art. 55 ust. 2 Prawa oświatowego. Choć dzienniki w placówkach niepublicznych nie są bezwzględnie obowiązkowe pod kątem przepisów nadzoru pedagogicznego, ich prowadzenie jest kluczowe chociażby z punktu widzenia rozliczania dotacji oświatowej. Dziennik stanowi podstawowy dowód na to, że dotacja jest wydatkowana na faktyczną, wskazaną liczbę dzieci i zgodnie z przeznaczeniem.

Podczas weryfikacji dziennika osoba kontrolująca sprawdza, czy ujęto w nim prawidłowo przebieg pracy dydaktyczno-wychowawczej w danym roku szkolnym. Na dyrektorze spoczywa obowiązek dopilnowania, by w dzienniku znalazły się imiona i nazwiska dzieci w porządku alfabetycznym, daty i miejsca urodzenia, adresy zamieszkania, dane kontaktowe rodziców (w tym telefony i e-maile) oraz tematyka zajęć i godziny przyprowadzania i odbierania dzieci. Inspektorzy badają też techniczny aspekt wpisów: czy obecność jest zaznaczana regularnie i systematycznie, czy pojawiają się skreślenia lub nieautoryzowane poprawki oraz czy strony są odpowiednio ponumerowane. W razie wątpliwości technicznych warto sięgnąć do rozporządzenia w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji przebiegu nauczania.

Czy dziennik elektroniczny przejdzie kontrolę kuratorium?

Odpowiedź znajdziemy w § 21 rozporządzenia w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji. Przepisy mówią wprost, że dzienniki mogą być prowadzone w postaci elektronicznej za zgodą organu prowadzącego placówkę. Dla kontrolera nie ma żadnej różnicy, czy prowadzą Państwo dziennik papierowy, czy elektroniczny – ważne jest jedynie to, by dane były rzetelne, należycie udokumentowane i zgodne z rzeczywistą obecnością dzieci w danym dniu.

System elektroniczny musi jednak spełniać określone wymogi ochronne. Musi zabezpieczać dane przed dostępem osób nieuprawnionych – tu istotna jest rola administratora sieci, odpowiednie zahasłowanie kont i ograniczenie dostępu – oraz chronić je przed zniszczeniem lub utratą. Musi też rejestrować pełną historię dokonywanych zmian i wskazywać ich autorów, co chroni dyrektora, na którym spoczywa ostateczna odpowiedzialność za wpisy. Kolejnym warunkiem jest zagwarantowanie rodzicom bezpłatnego wglądu w dane dotyczące wyłącznie ich dzieci. Od strony informatycznej system musi również pozwalać na wydruk i eksport danych w formacie XML (zazwyczaj w formie arkuszy Excela) oraz spełniać standardy dostępności cyfrowej WCAG dla osób z niepełnosprawnościami.

Jak kończy się kontrola kuratorium w przedszkolu? Protokół kontroli

Każda kontrola musi zostawić ślad na papierze. Zgodnie z § 16 rozporządzenia o nadzorze pedagogicznym kontrola kończy się sporządzeniem formalnego protokołu w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. Jeden z nich trafia do dyrektora za poświadczeniem odbioru.

Terminy na przekazanie protokołu zależą bezpośrednio od trybu kontroli. Przy kontrolach krótszych, dwudniowych, dotyczących przestrzegania przepisów prawa, kontrolujący ma 7 dni roboczych na przekazanie protokołu dyrektorowi. Przy kontrolach dłuższych, pięciodniowych, badających przebieg nauczania, termin ten wydłuża się do 14 dni roboczych.

Zgodnie z przepisami protokół kontroli zawiera:

1. nazwę kontrolowanej placówki, jej siedzibę oraz imię i nazwisko dyrektora;
2. nazwę i siedzibę organu sprawującego nadzór pedagogiczny, imię i nazwisko kontrolującego oraz datę wydania i numer upoważnienia do przeprowadzenia kontroli;
3. terminy rozpoczęcia i zakończenia kontroli ze wskazaniem dni, w których odbywały się czynności kontroli w placówce;
4. tematykę kontroli;
5. opis ustalonego stanu faktycznego, w tym ujawnionych nieprawidłowości, wnioski wynikające z przeprowadzonych czynności kontroli, a także zalecenia wraz z terminem ich realizacji;
6. pouczenie o prawie zgłoszenia przez dyrektora szkoły lub placówki zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole kontroli;
7. parafy kontrolującego i dyrektora szkoły lub placówki na każdej stronie protokołu;
8. podpisy kontrolującego i dyrektora szkoły lub placówki oraz miejsce i datę podpisania protokołu.

Zalecenia pokontrolne – terminy i obowiązki dyrektora

Możliwość wydawania zaleceń uregulowano w art. 55 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z tym przepisem kontrolujący mogą wydawać dyrektorom szkół i placówek zalecenia wynikające z przeprowadzonych czynności wraz z terminem ich realizacji.

Dyrektor placówki – w terminie 30 dni od dnia otrzymania zaleceń, a w przypadku wniesienia zastrzeżeń w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisemnego zawiadomienia o nieuwzględnieniu zastrzeżeń – jest obowiązany powiadomić:

1. organ sprawujący nadzór pedagogiczny o sposobie realizacji zaleceń;
2. organ prowadzący szkołę lub placówkę o otrzymanych zaleceniach oraz o sposobie ich realizacji.

Trzeba podkreślić, że nie wystarczy samo wskazanie, że zalecenia zostały zrealizowane. Należy precyzyjnie i szczegółowo opisać, jakie czynności podjęto w związku z ich realizacją.

Czy są sankcje za niewykonanie zaleceń pokontrolnych kuratorium oświaty?

To bardzo ważne pytanie, bo zaglądając do przepisów, nie znajdziemy prostego zapisu w stylu „kara za niewykonanie zaleceń wynosi tyle i tyle”. Nie oznacza to jednak, że dyrektor może je zignorować.

Kluczowy jest tu art. 55 Prawa oświatowego. Zgodnie z ust. 6 przepisy nakładają na dyrektora jasny, ustawowy obowiązek: ma on dokładnie 30 dni na poinformowanie kuratorium o realizacji zaleceń. Jeśli tego nie zrobi, bezpośredniego mandatu nie otrzyma, ale poważnie ryzykuje przy najbliższej ocenie pracy. Zignorowanie zaleceń to rażące naruszenie procedur, a kurator ma wówczas pełne prawo ocenić pracę dyrektora negatywnie.

Czy dyrektor może odmówić podpisania protokołu kontroli?

Zgodnie z § 17 rozporządzenia o nadzorze pedagogicznym dyrektor może odmówić podpisania protokołu kontroli. W takim przypadku ma obowiązek w ciągu 7 dni od otrzymania protokołu złożyć wyjaśnienia dotyczące przyczyny odmowy. Warto przy tym pamiętać, że odmowa podpisania protokołu przez dyrektora nie stanowi przeszkody do podpisania go przez kontrolującego.

Jak wnieść zastrzeżenia do protokołu kontroli?

Dyrektor szkoły lub placówki w terminie 7 dni roboczych od dnia otrzymania protokołu kontroli może zgłosić pisemne, umotywowane zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole.

Zastrzeżenia mogą dotyczyć zarówno błędów formalnych i proceduralnych popełnionych przez wizytatorów, jak i kwestii merytorycznych – na przykład sytuacji, gdy zalecenia wykraczają poza obszar nadzoru pedagogicznego lub opierają się na błędnej interpretacji przepisów.

Co dzieje się po wniesieniu zastrzeżeń do protokołu?

Po otrzymaniu zastrzeżeń organ nadzoru pedagogicznego może zarządzić przeprowadzenie dodatkowych czynności kontrolnych w celu wyjaśnienia zgłoszonych nieprawidłowości i sprawy. Następnie możliwe są dwa scenariusze:

• jeśli organ stwierdzi, że zastrzeżenia były zasadne – poprawia protokół kontroli i przekazuje go dyrektorowi;
• jeśli organ uzna, że zastrzeżenia nie są uzasadnione w całości bądź w części – sporządza pisemne stanowisko wobec zastrzeżeń i przekazuje je dyrektorowi w terminie 14 dni roboczych od dnia ich otrzymania; od tego momentu zaczyna biec termin na poinformowanie o realizacji zaleceń.

Poważne uchybienia – polecenie usunięcia i wykreślenie z ewidencji

W przypadku stwierdzenia poważniejszych nieprawidłowości procedury i konsekwencje dla placówek niepublicznych regulują wprost art. 169 oraz 180 ustawy Prawo oświatowe.

Pierwszym krokiem jest polecenie usunięcia uchybień (art. 180 ust. 1). Jeżeli organ sprawujący nadzór pedagogiczny stwierdzi istotne uchybienia w działalności placówki, kurator oświaty wydaje osobie prowadzącej oficjalne polecenie ich usunięcia w wyznaczonym terminie.

Jeżeli osoba prowadząca placówkę niepubliczną nie zastosuje się do polecenia i nie usunie wskazanych uchybień w wyznaczonym terminie, uruchamiana jest procedura sankcyjna. Zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 3, jeżeli szkoła lub placówka albo osoba prowadząca w wyznaczonym terminie nie zastosowała się do polecenia organu sprawującego nadzór pedagogiczny, o którym mowa w art. 180 ust. 2, wpis do ewidencji podlega wykreśleniu.

Zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 3 Prawa oświatowego organ prowadzący ewidencję (wójt, burmistrz lub prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o wykreśleniu placówki z ewidencji, co jest równoznaczne z zakończeniem jej działalności. Postępowanie w sprawie wykreślenia wpisu wszczyna się z urzędu, nawet jeśli następuje ono na podstawie informacji kuratora oświaty (bądź innego właściwego organu sprawującego nadzór pedagogiczny). Wobec stwierdzenia któregokolwiek z przypadków określonych w ust. 1 komentowanego artykułu wydanie decyzji o wykreśleniu wpisu jest obligatoryjne.

Od takiej decyzji przysługuje odwołanie – z tym że zgodnie z przepisami wnosi się je do kuratora oświaty. Następnie na decyzję kuratora przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Czy kontrola kuratorium może dotyczyć standardów ochrony małoletnich (ustawa Kamilkowa)?

Tak. Zgodnie z art. 22x ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich organ nadzoru pedagogicznego – obok m.in. wójta, burmistrza, prezydenta miasta czy starosty – jest uprawniony do kontrolowania wypełniania obowiązków wynikających z art. 21 oraz 22b tej ustawy.

Art. 21 tzw. ustawy Kamilkowej dotyczy obowiązku weryfikacji personelu przed zatrudnieniem lub dopuszczeniem do działalności związanej z pracą z dziećmi. Mówiąc najprościej: to ten słynny przepis, który nakłada na dyrektora bezwzględny nakaz sprawdzenia każdej nowej osoby w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym oraz żądania od niej zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego (KRK). Art. 22b nakłada natomiast na określone podmioty obowiązek wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich.

Jakie dokumenty trzeba przedłożyć podczas kontroli z ustawy Kamilkowej?

Po pierwsze – dokumentację dotyczącą spełnienia obowiązku uzyskania informacji z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym przed zatrudnieniem danej osoby lub dopuszczeniem jej do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, opieką nad małoletnimi czy rozwijaniem zainteresowań, jak również obowiązku przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego lub rejestru karnego innego państwa, o których mowa w art. 21 ustawy. Co istotne, informacje te pracodawca musi utrwalać w formie wydruku i załączać do akt osobowych pracownika albo dokumentacji dotyczącej osoby dopuszczonej do działalności związanej z małoletnimi.

Drugim ważnym dokumentem są Standardy Ochrony Małoletnich obowiązujące w danej placówce. W czasie kontroli może zostać zweryfikowana sama treść standardów – a dokładnie, czy regulują kwestie, o których mowa w art. 22c ustawy – jak również to, czy dokument faktycznie funkcjonuje w placówce. Kontrolujący mogą zatem sprawdzić, czy pracownicy, rodzice i dzieci zostali z nim zapoznani. Organ prowadzący ma obowiązek nie tylko zapoznać ze standardami personel, rodziców i dzieci, ale także udostępnić je na swojej stronie internetowej oraz wywiesić w placówce w dwóch wersjach: pełnej oraz skróconej. Wersja skrócona, przeznaczona dla małoletnich, może mieć formę plakatu lub piktogramu (art. 22c ust. 7 ustawy).

Dodatkowo organ prowadzący niepubliczną placówkę oświatową ma obowiązek co najmniej raz na dwa lata dokonywać oceny standardów w celu zapewnienia ich dostosowania do aktualnych potrzeb oraz zgodności z obowiązującymi przepisami; wnioski z tej oceny należy pisemnie udokumentować (art. 22c ust. 3 ustawy).

Czy kontrola standardów ochrony małoletnich kończy się protokołem?

Z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanego podmiotu wraz z zaleceniami pokontrolnymi. Trzeba też wspomnieć, że ustawa Kamilkowa przewiduje dodatkowe sankcje: jeżeli w wyniku kontroli stwierdzone zostanie naruszenie przepisów lub zaistnieje uzasadnione podejrzenie, że mogło ono nastąpić, kurator oświaty jest zobligowany niezwłocznie powiadomić Policję lub prokuratora. Ustawa przewiduje ponadto dotkliwe sankcje karne i finansowe za niewypełnienie wynikających z niej obowiązków.

Jakie kary grożą za naruszenie ustawy Kamilkowej?

Zgodnie z art. 23b obowiązek wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich został wprowadzony pod rygorem kary grzywny lub kary nagany, której wysokość wynosi 250 zł. Przy kolejnym wykryciu niewdrożenia standardów kara nie będzie mogła być niższa niż 1000 zł.

Kary przewidziano również za brak weryfikacji pracowników oraz zatrudnienie pracownika widniejącego w jednym z rejestrów. W takich przypadkach grzywna to minimum 1000 zł, a maksymalnie – zgodnie z polskim prawem – nawet 30 000 zł. Ustawa przewiduje w takich sytuacjach również karę aresztu i ograniczenia wolności.

Najsurowsze kary grożą za zatrudnienie osoby, wobec której orzeczono sądowy zakaz pracy z dziećmi. Ustawa przewiduje w takim przypadku karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Widać więc, że o ile standardowa kontrola z kuratorium nie niesie za sobą nazbyt dotkliwych konsekwencji – nawet w razie wykrycia pewnych nieprawidłowości – o tyle kontrola kuratorium wynikająca z ustawy Kamilkowej może być w skutkach znacznie poważniejsza.

Kontrola kuratorium – podsumowanie najważniejszych zasad

Kontrola kuratorium w przedszkolu niepublicznym opiera się na nadzorze pedagogicznym i może mieć charakter planowy (z 7-dniowym uprzedzeniem) lub doraźny (bez niego). Dyrektor ma realne prawa: może weryfikować imienne upoważnienie i zakres kontroli, odmówić podpisania protokołu oraz wnieść do niego zastrzeżenia. Z drugiej strony – ignorowanie zaleceń, a tym bardziej polecenia usunięcia uchybień, może prowadzić aż do wykreślenia placówki z ewidencji, a wątki finansowe (np. zatrudnianie niewykwalifikowanej kadry z dotacji) realnie grożą obowiązkiem jej zwrotu. Najpoważniejsze konsekwencje wiążą się z kontrolą standardów ochrony małoletnich z ustawy Kamilkowej.

---

Najczęstsze pytania dotyczące kontroli kuratorium w niepublicznych placówkach oświatowych