WSA stwierdził nieważność decyzji o zwrocie dotacji oświatowej

W jednej z prowadzonych przez Kancelarię spraw Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji nakazujących zwrot dotacji oświatowej wykorzystanej rzekomo niezgodnie z przeznaczeniem. Kwota dotacji do zwrotu na dzień wydania wyroku wynosiłaby wraz z odsetkami ponad 400 000 zł.

Sprawa dotyczyła dotacji przekazanej niepublicznej placówce oświatowej, która została pobrana i wykorzystana przez inny organ prowadzący niż ten, który prowadził placówkę w momencie wydania decyzji. W tej sprawie doszło bowiem do zmiany organu prowadzącego placówkę.

Gmina uznała jednak, że obowiązek zwrotu dotacji może zostać skierowany do aktualnego organu prowadzącego placówkę, mimo że środki zostały pobrane i wydatkowane przez inny podmiot. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dopatrzyło się w tym żadnych błędów i utrzymało decyzję gminy w mocy. Od decyzji SKO złożyliśmy skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który nie podzielił tego stanowiska i stwierdził nieważność obu decyzji administracyjnych.

Kto odpowiada za zwrot dotacji oświatowej?

Skarga zawierała wiele zarzutów. Jednak WSA zajął się w pierwszej kolejności zarzutami wskazującymi na to, że organy błędnie wskazały adresata decyzji, która nakazywała zwrot dotacji. Sąd podkreślił, że sprawa dotyczyła dotacji pobranej w okresie, gdy placówkę prowadził inny organ prowadzący, niż ten wpisany do ewidencji, w chwili wydawania decyzji administracyjnej. Uznał on, że nie jest dopuszczalne automatyczne przeniesienie odpowiedzialności za zwrot dotacji na podmiot, który jedynie później przejął prowadzenie placówki. WSA podkreślił, że obowiązek zwrotu dotacji powinien obciążać ten podmiot, który:

• pobrał środki,
• dysponował nimi,
• wydatkował je w okresie objętym kontrolą.

Ocena Sądu jest zgoda aktualną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą zwrotu dotacji oświatowych i odpowiedzialności organu prowadzącego. W uzasadnieniu odwołano się między innymi do uzasadnienia wyroków NSA: I GSK 397/25, I GSK 867/22, I GSK 42/24 oraz I GSK 39/24.

Jak prawo oświatowe wpływa na odpowiedzialność organu prowadzącego za pobranie lub wykorzystanie dotacji?

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny obszernie przeanalizował przepisy prawne w tym Prawa oświatowego, wskazując, że to organ prowadzący odpowiada za działalność placówki, w tym również za prawidłowe dysponowanie środkami publicznymi. Sąd wskazał na art. 10 ust. 1 oraz art. 57 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe. Odniósł się również do poglądów odmiennej linii orzeczniczej wskazując, że w jego ocenie:  „podmiotem, który winien zwrócić dotację oświatową pobraną w warunkach określonych przepisem art. 252 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest ten, który był podmiotem prowadzącym – w momencie przyznania tego dofinansowania” Wskazał, że dotacje oświatowe mają charakter publicznoprawny i są związane z podmiotem prowadzącym placówkę w chwili ich pobrania i wydatkowania. Sam fakt późniejszej zmiany organu prowadzącego nie powoduje automatycznego przejścia odpowiedzialności administracyjnoprawnej za ewentualny zwrot dotacji. W ocenie Sądu również ewentualne porozumienia cywilnoprawne pomiędzy kolejnymi organami prowadzącymi nie wywołują skutków publicznoprawnych i może co najwyżej wywoływać skutki wyłącznie pomiędzy stronami tych umów. Tym samym nie decydują one, o tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu dotacji oświatowej.

Kiedy Sad Administracyjny stwierdza nieważności decyzji o zwrocie dotacji?

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzje zostały skierowane do podmiotu, który nie powinien być stroną postępowania administracyjnego dotyczącego zwrotu dotacji za sporny okres. W konsekwencji Sąd stwierdził nieważność zarówno decyzji organu I instancji, jak i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a.

Sąd orzeka o nieważności decyzji ostatecznych (wydanych przez SKO lub tych gdzie nie złożono w terminie odwołania) kiedy dopatrzy się w nich bardzo poważnych naruszeń prawa wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Jednym z takich naruszeń jest skierowanie decyzji do niewłaściwej osoby. Co warto podkreślić nieważność decyzji może być stwierdzona nawet jeśli w sprawie nie złożono odwołania. Wniosek o stwierdzenie nieważności złożony w stosownym terminie może doprowadzić do stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Nieważność oznacza taką sytuację jakby decyzji nigdy nie było. Jeśli więc organ wyegzekwował środki na podstawie nieważnej decyzji będzie musiał ją zwrócić z odsetkami.

Jak wygląda ryzyko zwrotu dotacji oświatowych dla osób, które przejmują placówki oświatowe? 

Wyrok jest bardzo istotny dla osób, które przejmują placówki oświatowe po innych organach prowadzących. Wyrok potwierdza bowiem, że organy administracji nie mogą dowolnie określać adresata decyzji nakazującej zwrot dotacji oświatowej. Osobą odpowiedzialną za zwrot dotacji wcale nie musi być podmiot ujawniony w aktualnym wpisie w ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Zgodnie z prezentowaną linią podstawową sprawą jest ustalenie, kto pobrał i wykorzystał dotację. W związku jednak z tym, że istnieją również inne poglądy na ten temat przy przejmowaniu placówki należy dochować należytej staranności. W miarę możliwości sprawdzić sposób pobierania, wykorzystania i rozliczania dotacji w przejmowanej placówce. Wskazana jest również ocena jakości dokumentowania przez przekazujący organ prowadzący sposobu pobierania, wykorzystywania i rozliczania pobranych dotacji. Wskazane jest również zawarcie stosownej umowy, ponieważ zabezpieczenie cywilnoprawne też ma swoją wartość.

---

Najczęstsze pytania dotyczące zwrotu dotacji oświatowej przy zmianie organu prowadzącego